Finlandiya’nın güneybatısındaki Eurajoki bölgesinde bulunan Onkalo tesisi, 1,9 milyar yıllık temel kayaların derinliklerine inşa ediliyor. Fince “mağara” anlamına gelen bu tesis, nükleer atıkların kalıcı olarak depolanacağı bir yer olacak. 1950’li yıllardan bu yana nükleer enerji üretimi ile birlikte ortaya çıkan atık sorunu, artık kalıcı bir çözümle yer altında çözülmeye hazırlanıyor. İsveç ve Fransa gibi komşu ülkelerde benzer projeler devam ederken, Finlandiya’nın bu teknolojiyi ilk hayata geçiren ülke olması bekleniyor.
Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Otoritesi (STUK), bu ay içerisinde yapacağı nihai değerlendirme ile tesise onay vermeye hazırlanıyor. Onayın ardından işletme lisansı alınacak ve nükleer operatör Teollisuuden Voima Oyj (TVO) Üst Yöneticisi Philippe Bordarier, tesisin operasyonlarının bu yılın sonuna doğru ya da en geç gelecek yılın başında başlamasını umuyor. İlk olarak, Olkiluoto Nükleer Santrali’nde depolanan kullanılmış yakıtlar Onkalo’ya taşınacak. Tesis, 6 bin 500 ton uranyum kapasitesine sahip olup, Finlandiya’daki beş nükleer reaktörden çıkan atıkları kalıcı olarak barındıracak. Projenin toplam maliyetinin 1 milyar avroya (yaklaşık 1,16 milyar dolar) ulaşması bekleniyor.
Onkalo’da kullanılmış nükleer yakıtların yerleştirilmesi için öncelikle 100 yıl sürecek bir plan yapıldı. Yeni reaktörlerin inşası durumunda bu süre uzatılabilir. Depolama işlemi tamamlandığında tesis, en az 100 bin yıl boyunca güvenli bir şekilde mühürlenecek. Posiva’nın kimyageri Lauri Parviainen, atıkların on binlerce yıl boyunca yüksek radyoaktivite seviyesine sahip olacağını, fakat 100 bin yıl sonunda normal uranyum seviyelerine gerileyeceğini belirtiyor.
Kullanılmış yakıtlar, dayanıklı bakır kapsüller içerisinde yer üstünde korunacak ve tünel sistemine yerleştirilecek. Bu kapsüllerin yerleştirildiği alanlar, sızdırmazlık sağlamak amacıyla bentonit kili ile doldurulacak. Her biri 300 metre uzunluğundaki bertaraf tünellerinin dolması halinde çelik takviyeli beton tıpalarla kalıcı olarak kapatılacak.
Finlandiya’nın nükleer düzenleme kurumu STUK’tan uzman Jarkko Kyllönen, Onkalo projesi için 1 milyon yıllık gelecekteki risk senaryolarını değerlendirdiklerini ifade etti. İlk 10 bin yıl boyunca kapsüllerin sağlam kalmasının kritik önem taşıdığını belirten Kyllönen, bakır kapsüllerin korozyona uğraması veya olası depremlerin sızıntıya neden olma riskine dikkat çekti. Ancak yapılan değerlendirmelerin olumlu sonuçlandığı bildirildi.
Finlandiya’da, Onkalo projesine büyük bir halk desteği bulunmasına rağmen, Finlandiya Doğa Koruma Derneği projeye yönelik eleştirilerini sürdürüyor. Dernek Direktörü Tapani Veistola, nükleer atıkların uzun vadede ciddi riskler oluşturduğunu ve Onkalo’nun güvenli kalacağının garantisinin olmadığını savunuyor. İklim ve Çevre Bakanı Sari Multala ise Finlandiya’nın nükleer stratejisini sürdürme kararlılığını vurguladı.
